Bir konut ilanında “yeni deprem yönetmeliğine uygun” yazması, önce hangi yönetmeliğin ve hangi belgenin kastedildiğini sormayı gerektirir. Türkiye'de deprem kuralları farklı dönemlerde değişti. Ancak yönetmeliğin adı, binanın tamamlanma yılı ve yapının bugünkü durumu aynı bilgi değildir. Bu rehber, özellikle 1975, 1998, 2007 ve 2018 dönemlerinin ne anlattığını ve bina dosyasını incelerken bu bilgiyi nasıl kullanabileceğinizi açıklar.
Başlangıç sorunuz “Hangi yıl güvenli?” yerine “Bu binanın tasarım dayanağı ve mevcut durumu hangi belgelerle biliniyor?” olsun. Bir tarih, araştırmayı yönlendirebilir; tek başına bina için güvenli veya güvensiz kararı vermez. Önce tarihleri doğru sıralayalım.
1975, 1998, 2007 ve 2018: tarihleri nasıl okumalı?
AFAD'ın tarihçesi bu dört dönemi ayrı düzenlemeler olarak gösterir. “1998 yönetmeliği” denilen metnin ilk yayımı 2 Eylül 1997, yürürlüğe girişi ise 1 Ocak 1998'dir. Bakanlığın arşiv kopyası ayrıca 2 Temmuz 1998 değişikliğini belirtir. Dolayısıyla belgelerde “1997” ve “1998” ifadelerinin bulunması, mutlaka iki bağımsız yönetmelikten söz edildiği anlamına gelmez. 1997 metni ve 1998 değişiklikleri bu ayrımı açıkça gösterir.
| Dönem | Düzenlemenin adı | Karşılaştırmada öne çıkan nokta |
|---|---|---|
| 1975 | Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik | Sonraki düzenlemelerden önceki tasarım dönemidir; eski binada hiç deprem kuralı bulunmadığı varsayılmaz. |
| 1998 | Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik | 1997'de yayımlanıp 1998'de yürürlüğe giren metindir; proje dosyasındaki sürüm ve değişiklikler önemlidir. |
| 2007 | Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik | Yeni tasarımın yanında mevcut binaların değerlendirilmesi ve güçlendirilmesini de kapsar. |
| 2018 | Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği — TBDY | 18 Mart 2018'de yayımlandı; 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girdi. Tasarım ve değerlendirme kapsamı genişledi. |
TBDY'nin yürürlük tarihi ve 2007 düzenlemesini kaldırması Resmî Gazete'deki yönetmelik metninde yer alır. Tablo, bütün teknik maddelerin karşılaştırması değildir; bir bina dosyasına yaklaşırken kullanılabilecek tarih çerçevesidir.
Teknik kapsamda neler değişti?
1998 metni; betonarme taşıyıcı sistemlerin süneklik düzeyleri, kolon ve kirişler gibi elemanların tasarım koşulları ile düzensizlikleri ele alır. Süneklik, yalnız “çok sağlam beton” anlamına gelmez; taşıyıcı sistemin deprem etkisindeki davranışıyla ilgili bir tasarım kavramıdır. Bu nedenle eski bir projedeki kolon ölçülerini yeni bir örnekle karşılaştırıp tek başına uygunluk sonucu çıkarmak doğru bir inceleme yöntemi değildir.
2007 düzenlemesinde mevcut binaların deprem performansının belirlenmesi ve güçlendirilmesi için ayrı bir bölüm bulunur. Bu, yeni bir binayı tasarlamak ile yapılmış bir binanın mevcut özelliklerini değerlendirmek arasındaki farkı görünür kılar. İnşaat Mühendisleri Odasının yayımladığı 2007 yönetmelik metni hem amaç maddesini hem teknik bölümleri içerir.
AFAD'ın TBDY tanıtımında yüksek binalar, deprem yalıtımlı binalar, hafif çelik ve ahşap sistemler, yapısal olmayan elemanlar ile özel uzmanlık gerektiren tasarımlar için gözetim ve kontrol öne çıkar. Bunlar bütün binaların aynı yöntemle incelendiği anlamına gelmez. Yapı türüne uygun bölüm ve hesap yaklaşımı seçilir. AFAD'ın yönetmelik broşürü kapsam değişikliklerini topluca gösterir.
Deprem haritası değişikliği bina hakkında ne söyler?
2019'da yürürlüğe giren Türkiye Deprem Tehlike Haritası, eski deprem bölgesi yaklaşımından koordinata bağlı tehlike değerlerine geçişi içerir. AFAD, bunun bir risk haritası olmadığını özellikle açıklar. Yer hareketi tehlikesini bilmek, binanın hasarını veya güvenliğini doğrudan hesaplamış olmak değildir. AFAD harita açıklaması bu ayrımı anlatır.
Bu yüzden dosyanıza yalnız harita ekran görüntüsü eklemekle yetinmeyin. Haritanın hangi soruya cevap verdiğini de not edin: konumun tehlike parametreleri başka, parselin yerel zemin bilgisi başka, taşıyıcı sistemin değerlendirmesi başkadır. Kavramları ayırmak için zemin sınıfı rehberini kullanabilirsiniz.
Binam hangi yönetmelik dönemine giriyor?
İlanda yazan yapım yılından hareketle kesin yönetmelik atamak yerine, ilgili idaredeki yapı ruhsatı, onaylı statik proje ve hesap raporunu birlikte araştırın. Tadilat, ilave kat veya güçlendirme dosyası varsa bunları ilk projeden ayırın. Hukuken hangi hükümlerle işlem yapıldığına dair tereddüdü, somut dosya ve geçiş hükümleri üzerinden ilgili idareyle ve mühendisinizle netleştirin.
Örneğin ilanda “2019 yapımı” yazan bir apartman için şu üç soruyu sorun: İlk ruhsat hangi tarihte düzenlendi? Statik projenin onay ve revizyon tarihleri ne? Yapı kullanma izni hangi aşamayı belgeliyor? Bu soruların cevapları görülmeden yalnız ilandaki yılı TBDY 2018 uygulamasının kanıtı saymayın. Bina yaşını araştırma rehberi, farklı tarihleri yan yana kaydetmenize yardımcı olur.
Görüşme öncesinde tek sayfalık bir kayıt oluşturabilirsiniz. Üstüne açık adresi ve bina kimliğini yazın; altına belge adı, tarihi, kimden alındığı ve eksik sayfaları ekleyin. “Proje mevcut” demek yerine “statik proje dosyası görüldü, hesap raporu bekleniyor” gibi açık bir not kullanın. Böylece uzmanla görüşürken bildiğiniz şeyler ile henüz doğrulanmamış beyanlar karışmaz.
Yönetmeliğe uygun proje ile bugünkü performans aynı mı?
Proje tasarımın kaydıdır; yapının mevcut durumu ayrıca incelenir. İnşaat Mühendisleri Odasının açıklamasında taşıyıcı sistem rölövesi, malzeme özellikleri ve hesap modeli performans incelemesinin parçaları olarak yer alır. Sonradan yapılan müdahaleler, hasar ve mevcut durum bilgisi bu nedenle önemlidir. İMO'nun inceleme açıklaması basit bir yaş sorgusundan farklı bir süreç tarif eder.
Bir rapor alırken başlığından önce kapsamını okuyun. Kullanılan belgeler, sahada yapılan işler, değerlendirme tarihi ve sonuçların hangi varsayımlara bağlı olduğu belirtiliyor mu? “Ön değerlendirme”, “performans analizi” ve resmî bir idari işleme esas tespit birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Bina deprem inceleme yöntemleri bu seçim için başlangıç sağlar.
Birden fazla bina için nasıl kayıt tutulur?
Apartmanlar, siteler veya bir işletmenin çok sayıda binası için yalnız eski yıldan yeni yıla sıralama yapmak yerine belge durumunu da görünür tutun. Önerilen tablo alanları şunlardır: bina adı, adres, ilk ruhsat tarihi, proje dayanağı, son tadilat kaydı, zemin belgesi, mevcut inceleme ve eksik bilgi. Kaynağı belirsiz bir yılı boş hücreyle veya “teyit bekliyor” notuyla gösterin.
Toplantıda önce hangi belgelerin tamamlanacağına, ardından uzman incelemesinin nasıl planlanacağına karar verin. Her eksik için sorumlu kişi ve hedef tarih belirleyebilirsiniz. Bu düzen, öncelikli inceleme ihtiyacını konuşmayı kolaylaştırır; belgeleri düzenlemek kendi başına mühendislik değerlendirmesinin tamamlandığı anlamına gelmez. Sonuçları tüm binalara genellemek yerine her bina dosyasına ayrı kaydedin.
Sık sorulan sorular
TBDY 2018 mi, 2019 deprem yönetmeliği mi?
Yaygın kısa adı TBDY 2018'dir. Yayımlandığı yıl 2018, yürürlüğe girdiği tarih 1 Ocak 2019'dur. Bir başvuruda doğru dayanağı belirtmek için yönetmeliğin adıyla birlikte ilgili işlem tarihini kullanın.
1998 öncesindeki her bina riskli midir?
Tek bir yıl eşiğiyle bütün binalar için sonuç kurulamaz. Dönem, araştırılacak bilgidir; somut bina için proje ve mevcut durum değerlendirmesi gerekir. Eski bina otomatik olarak güvensiz, yeni bina otomatik olarak güvenli kabul edilmemelidir.
2007 projesi varsa tekrar inceleme gereksiz mi?
Proje dosyası değerli bir başlangıçtır. Fakat hangi soruyu çözmek istediğiniz, yapının mevcut durumu ve varsa önceki incelemenin kapsamı ayrıca değerlendirilmelidir. “Dosya var” ile “bugünkü durum incelendi” aynı kayıt değildir.
İlan sahibinden ilk olarak ne isteyebilirim?
Yapım yılı beyanının dayanağını ve mevcut ruhsat, proje, tadilat ile inceleme belgelerinin listesini isteyin. Dosya erişimi ve paylaşımı konusunda yetkili kişi ve idare üzerinden ilerleyin; eksik belgeyi olumlu sonuç gibi yorumlamayın.
Bina bilgilerini doğru kapsamda değerlendirin
Bina Deprem Raporum, bina bilgilerini düzenleme ve ön değerlendirme yaklaşımıyla sonraki inceleme adımını düşünmenize yardımcı olur. Hangi verinin kullanıldığını ve sonucun sınırlarını görmek için metodolojimizi inceleyin. Ön değerlendirme, detaylı deprem performans incelemesinin veya resmî tespitin yerine geçmez.
Kaynaklar
Kaynak kontrolü: 18 Kasım 2026.
- AFAD: Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği tarihçesi
- ÇŞB arşivi: 1997 Deprem Yönetmeliği, 1998 değişiklikleriyle
- Resmî Gazete: Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, 18 Mart 2018
- İMO: 2007 Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik
- AFAD: TBDY kapsamı ve yenilikleri
- AFAD: Türkiye Deprem Tehlike Haritası açıklaması
- İMO: Binaların Depreme Karşı Dayanıklılığının İncelenmesi